سال نو 1404 را با اصول 5s در خانوادهای ایرانی
«به نام خداوندی که بهار را آغازمی کند و زندگی را نو می‌گرداند.»
به مناسبت عید نوروز و نو شدن دنیا، بیایید اصول 5s را در زندگی‌مان جاری کنیم چرا که خانواده جایی هست که ما 24 ساعت در آن حضور داریم:
- ساماندهی: زندگی‌تان را مرتب کنید. هر چیز غیر ضروری را از آن جدا کنید.
- نظم و ترتیب: با نظم به کارهای‌تان رسیدگی کنید و از اتلاف زمان جلوگیری نمایید.
- پاکیزگی: نه تنها محیط اطراف، بلکه دل و روح‌تان را نیز پاک و منزه کنید.
- استانداردسازی: استانداردهای خود را بالا ببرید و هر روز به سمت بهتر شدن حرکت کنید.
- پایداری: به این اصول پایبند بمانید و در هر فصل از زندگی‌تان آن‌ها را به کار ببرید.
عید نوروز، تجلی زیبایی و آغاز تازه‌ای است. بیایید با دلی شاد و امیدی نو، زندگی‌مان را با این اصول غنی‌تر کنیم.
با آرازوی سلامتی ، نشاط و خرسندی برای همه خانواده های کشور عزیزم ایران .
پیشا پسش سال نو را بر همه ایرانیان عزیز تبریک عرض می کنم .
محمدرضا رستم خانی – اسفند ماه 1403
5s در زندگی روزمره خانواده‌ها
تهیه و تنظیم : محمدرضا رستم خانی ، کارشناس سازمان ملی استانداردایران
و مشاور استقرار نظام آراستگی محیط کار( سیستم 5s) در سازمان ها
استاندارد یا تکنیک 5s که اصالتاً از تفکر ناب (Lean Thinking) در ژاپن نشأت گرفته، ابزاری قدرتمند برای بهبود سازماندهی و کارایی در زندگی خانوادگی است. این تکنیک با ایجاد یک محیط ساختاریافته، می‌تونه به خانواده‌ها کمک کنه تا نظم و پاکیزگی را به خانه‌های خود بیارند.
تا حالا شده دنبال یه وسیله تو خونه بگردی و کلی وقتت تلف شه؟ یا از شلوغی و بی‌نظمی کلافه بشی؟ استاندارد 5s یه راه حل ساده و کاربردیه که از ژاپن اومده و به ما کمک می‌کنه خونه‌مون رو مرتب‌تر، کارآمدتر و آرامش‌بخش‌تر کنیم. بیاین با هم ببینیم چطوری می‌تونیم این روش رو تو زندگی روزمره‌مون استفاده کنیم. البته همونطور که خونه‌مون رو مرتب می‌کنیم، باید حواسمون به دنیای دیجیتال‌مون هم باشه. گوشی‌های همراه، تلویزیون، اپلیکیشن‌ها و شبکه‌های اجتماعی هم می‌تونن باعث شلوغی و حواس‌پرتی بشن. بیاین ببینیم چطور می‌تونیم 5s رو تو این فضا هم پیاده کنیم.
5s شامل پنج مرحله است:
- Seiri (Sort) / تفکیک (جداسازی)
- Seiton (Set in order) / مرتب‌سازی (نظم و ترتیب)
- Seiso (Shine) / پاکیزه‌سازی به همراه بازبینی (درخشان‌سازی)
- Seiketsu (Standardize) / استانداردسازی
- Shitsuke (Sustain) / حفظ و نگهداری (پایداری)
حالا در ادامه تک تک این پنج مرحله را با مثال های عملی برای شما تشریح می کنم .
Seiri (Sort) / تفکیک (جداسازی):
نیازهای ضروری و غیرضروری را در منزل خودمون تشخیص دهیم و دور ریختنی‌ها رو دور بریزیم!
یعنی چی؟ یعنی وسایلی که دیگه بهشون نیاز نداریم رو جدا کنیم و دور بریزیم، ببخشیم یا بفروشیم.
اپلیکیشن‌های اضافی رو در وسایل دیجیتالیتون هم حذف کنیم!
یعنی چی؟ یعنی اپلیکیشن‌ها، فایل‌ها و حساب‌های کاربری‌ای که دیگه استفاده نمی‌کنیم رو حذف کنیم.
بیایید به کمک همدیگه در خانه و منزل خودمون ببینیم چه وسایلی ضروری هستند و کدام‌ها را می‌توان دور ریخت، بخشید و یا فروخت.
در این کار همه اعضای خانواده را در فرایند تفکیک درگیر کنیم و اهمیت رها کردن وسایلی که دیگر کاربردی ندارند را به آن‌ها آموزش دهیم.
با حذف وسایل غیرضروری، در خانواده‌ها می‌تونیم فضاهای مشترک را خلوت کرده و بهزیستی عاطفی اعضای خانواده را با کاهش هرج و مرج و ایجاد حس آرامش تقویت کنیم.
چند مثال عملی بزنم براتون :
یه روز با بچه‌ها بشینین و کمد اسباب‌بازی‌هاشون رو بررسی کنین. اسباب‌بازی‌هایی که شکسته، قدیمی شدن یا دیگه بازی نمی‌کنن رو جدا کنین و با هم تصمیم بگیرین که چی‌کارشون کنین.
- یه نگاهی به کابینت‌های آشپزخونه بندازین. ظرف‌هایی که لب‌پر شدن، ادویه‌های تاریخ گذشته و وسایلی که دیگه استفاده نمی‌کنین رو دور بریزین.
- یه نگاه کاملی به کابلها ، سیم ها ، کلیدها ، پریزها، لامپ ها و دیگر وسایل بکنین تا اگر لختی ، در رفتگی ، شکستگی و سوختگی دارند جدا کنید اونهایی که تعمیر می شوند تعمیر کنید و اونهایی که تعمیر نمی شوند دوربریزید .
- کمد لباس‌هاتون رو مرتب کنین. لباس‌هایی که دیگه اندازه‌تون نیست، رنگ‌شون رفته یا دوستشون ندارین رو اهدا کنین.
- افکار و عادت های ذهنی که منفی هستند و یا برای ما ترس های بی اساس ایجاد می کنند از ذهنمون خارج کنیم.
- یه نگاهی به گوشی‌هامون بندازیم. اپلیکیشن‌هایی که مدت‌هاست باز نکردیم رو پاک کنیم.
- عکس‌ها و فیلم‌های قدیمی و تکراری رو از گوشی و کامپیوترهامون حذف کنیم.
- حساب‌های کاربری‌ای که دیگه استفاده نمی‌کنیم (مثل ایمیل، شبکه‌های اجتماعی) رو حذف کنیم.
- کانال‌های تلگرامی یا پیج‌هایی که محتواشون دیگه برامون جذاب نیست رو آنفالو یا لفت بدیم.
- خلاصه از پیج های بدرد نخوری که در اینستاگرام ، تلگرام ، واتساپ و ایتا وسایر اپلیکیشن هایی که در گوشه داریم گرفته تا سریال های بی فایده تلویزیون و اینترنت که همشون تقریبا شبیه هم هستند و برای ما ناراحتی ایجاد می کنند و یا انواع کانال های خبری که لحظه به لحظه اخبار منفی را برامون آماده می کنند تا مطمئن شوند که یک لحظه هم آرامش پیدا نمی کنیم همه را دور بریزیم .
Seiton (Set in order) مرتب‌سازی (نظم و ترتیب):
حالا که وسایل اضافی را کنار گذاشتیم ، وسایل ضروری و لازم را مرتب کنیم.
یعنی چی؟
هر چیز سر جای خودش!پس باید برای هر چیزی یه جای مشخص در نظر بگیریم و بعد از استفاده، بذاریم سر جاش.و مکان‌های مشخصی را برای همه وسایل در خانه تعیین کنیم.
حتی می تونیم اپلیکیشن‌ها رو گروه‌بندی کنیم!:
اپلیکیشن‌ها، فایل‌ها و اطلاعات‌مون رو به شکلی مرتب کنیم که به راحتی پیداشون کنیم.
محل نگهداری وسایل پرکاربرد را مشخص کنیم تا همه مون به راحتی آن‌ها را پیدا کرده و پس از استفاده به جای اولشون برگردانیم.
با اانتخاب یک سیستم ثابت برای قرار دادن وسایل، خانواده‌هامون می‌تونند روال‌های خود را ساده کرده و یک محیط خانه کاربردی‌تر ایجاد کنند.
مثال های عملی:
- یه سبد یا قفسه برای کلیدها و وسایل ضروری دم در ورودی بذاریم تا دیگه دنبالشون نگردیم.
- کارهای دودقیقه ای را بلافاصله انجام دهیم .( مثل آویزان کردن لباس در سر جای خود بعد ازاینکه از سرکارمون آمدیم.
- کشوهای آشپزخونه رو با تقسیم‌کننده‌ها مرتب کنیم تا قاشق، چنگال و چاقو هر کدوم جای خودشون رو داشته باشن.
- برای وسایل باغبانی یه گوشه مشخص تو حیاط یا انباری در نظر بگیریم.
- اپلیکیشن‌های گوشی‌مون رو تو دسته‌های مختلف بذاریم (مثلاً بازی‌ها، شبکه‌های اجتماعی، ابزارها).
- فایل‌های کامپیوترمون رو تو پوشه‌های منظم دسته‌بندی کنیم.
- رمزهای عبورمون رو تو یه برنامه‌ی مدیریت پسورد ذخیره کنیم.
- لیست فیلم‌ها و سریال‌هایی که می‌خوایم ببینیم رو تو یه اپلیکیشن یا فایل جداگانه نگه داریم.
Seiso (Shine) / پاکیزه‌سازی به همراه بازبینی (درخشان‌سازی):
تمیزی، نشونه‌ی سلیقه است.!
یعنی چی؟ یعنی خونه‌مون رو تمیز نگه داریم و هر روز یه مقدار کم رو تمیز کنیم تا کثیفی‌ها جمع نشن.
در وسایل دیجیتالی مثل موبایل ، نوتیفیکیشن‌ها رو خاموش کنیم!
یعنی چی؟ یعنی از شر نوتیفیکیشن‌های مزاحم خلاص بشیم و فقط اونهایی که واقعاً مهم هستن رو فعال نگه داریم.
مثال عملی:
- بعد از هر وعده غذایی، میز رو تمیز کنیم و بلافاصله ظرف‌ها رو بشوریم.
- یه برنامه هفتگی برای تمیز کردن خونه داشته باشیم و هر روز یه قسمت رو تمیز کنیم (مثلاً دوشنبه‌ها گردگیری، سه‌شنبه‌ها جارو کردن).
- بعد از حمام کردن، دیوارها و کف حمام رو خشک کنیم و یا درب آن را کاملا بازبگذاریم تا از ایجاد کپک جلوگیری بشه.
- نوتیفیکیشن‌های اپلیکیشن‌هایی که خیلی مهم نیستن رو خاموش کنیم.
- برای ایمیل‌هامون فیلتر بذاریم تا ایمیل‌های تبلیغاتی و غیرضروری به Inbox نیان.
- صدای نوتیفیکیشن‌ها رو کم کنیم یا از حالت لرزش استفاده کنیم.
- حواسمون باشه همیشه آخرین نسخه سیستم‌عامل و اپلیکیشن‌ها رو نصب داشته باشیم تا از مشکلات امنیتی جلوگیری بشه.
وظایف خاصی را بر اساس سن و توانایی‌ها به هر عضو خانواده اختصاص بدیم تا کار گروهی و مسئولیت‌پذیری تقویت شود.
ایجاد یک روال تمیز کردن، مانند تعیین روزهای خاص برای شستن ملحفه‌ها یا مرتب کردن فضاهای مشترک، می‌تونه خونه را تمیز نگه داره و حس مسئولیت را در بین اعضای خانواده تقویت کنه.
Seiketsu (Standardize) / استانداردسازی:
یه روال مشخص داشته باشیم!
یعنی چی؟ یعنی برای کارهای روزمره یه روال مشخص داشته باشیم و سعی کنیم همیشه طبق اون عمل کنیم.
حتی برای استفاده از وسایل دیجیتال! هم یک زمانبندی داشته باشیم.
یعنی چی؟ یعنی برای استفاده از گوشی، تلویزیون و شبکه‌های اجتماعی یه زمان مشخص تعیین کنیم و از زیاده‌روی پرهیز کنیم.
مثال عملی:
- یه لیست از کارهایی که هر روز باید انجام بدیم تهیه کنیم و هر روز اون‌ها رو انجام بدیم (مثلاً تخت خواب رو مرتب کنیم، لباس‌ها رو جمع کنیم).
- یه برنامه هفتگی برای انجام کارهای خونه داشته باشیم و سعی کنیم طبق اون عمل کنیم.
- بعد از هر بار استفاده از وسایل، اون‌ها رو تمیز کنیم و بذاریم سر جاشون.
- برای تماشای تلویزیون یه زمان مشخص در روز در نظر بگیریم و بعد از اون خاموشش کنیم.
- قبل از خواب از گوشی استفاده نکنیم یا از فیلتر نور آبی استفاده کنیم.
- از اپلیکیشن‌های مدیریت زمان برای محدود کردن استفاده از شبکه‌های اجتماعی استفاده کنیم.
- سعی کنیم روزهایی رو به عنوان “روز بدون تکنولوژی” تعیین کنیم و در اون روزها از گوشی و اینترنت استفاده نکنیم.
خانواده‌ها می‌تونند دستورالعمل‌های ساده‌ای را برای مسئولیت‌های مشترک ایجاد کنند و برنامه‌ای را حفظ کنند که همه را مسئول نگه دارد. مثل، ایجاد رویه‌های استاندارد برای کارهای روزانه، مانند تهیه غذا، شستن ظرف ها ، جاروکردن خونه و یا نگهداری از خونه.
Shitsuke (Sustain) / حفظ و نگهداری (پایداری):
عادت‌ها رو حفظ کنیم! عادت‌های خوب رو ادامه بدیم!
یعنی چی؟ یعنی سعی کنیم این عادت‌های خوب رو حفظ کنیم و به مرور زمان بهبودشون بدیم و این عادت‌های خوب رو به طور مداوم تکرار کنیم و سعی کنیم بهشون پایبند باشیم.
حتی برای استفاده از وسایل دیجیتال یک زمانبندی مناسب داشته باشیم.
یعنی برای استفاده از گوشی، تلویزیون و شبکه‌های اجتماعی یه زمان مشخص تعیین کنیم و از زیاده‌روی پرهیز کنیم.
مثال عملی:
- هر ماه یه بار یه جلسه خانوادگی داشته باشیم و در مورد اینکه چقدر خوب داریم5s رو رعایت می‌کنیم، صحبت کنیم و اگه مشکلی وجود داره، راه حل پیدا کنیم.
- به بچه‌ها یاد بدیم که بعد از بازی کردن، اسباب‌بازی‌هاشون رو جمع کنن و بهشون جایزه بدیم و برات بچه های بزرگترمون زمانی که وسایل و لباس های خود یا اتاقشون را مرتب کردند تشویقشون کنیم.
- به خودمون یادآوری کنیم که چرا این کارها رو انجام میدیم (مثلاً برای داشتن یه خونه مرتب و آرامش‌بخش).
- هر هفته یه بار گوشی و کامپیوترمون رو تمیز کنیم (اپلیکیشن‌های اضافی رو حذف کنین، فایل‌ها رو مرتب کنیم،کیبوردلپ‌تاب،تبلت و یا کامپیوترهامون را کاملا تمیز کنیم، چرا که همیشه دستامون با این بخش تماس داره و براحتی‌آلودگی را به تمام بدن انتقال میده).
- هر ماه یه بار رمزهای عبورمون رو تغییر بدیم.
- به خودتمون یادآوری کنیم که چرا این کارها رو انجام میدیم (مثلاً برای داشتن تمرکز بیشتر، کاهش استرس و صرفه‌جویی در وقت).
- با اعضای خانواده در مورد استفاده‌ی صحیح از وسایل دیجیتال صحبت کنیم و قوانین مشترکی رو تعیین کنیم
با ترویج ارتباطات باز و بررسی دوره‌ای سیستم‌های خانوادگی خود، خانواده‌ها می‌تونند اطمینان حاصل کنند که اصول 5s همچنان رعایت می‌شوند و منجر به یک زندگی خانوادگی هماهنگ می‌شود.
بررسی‌های منظم به خانواده‌ها این امکان را می‌دهد تا استراتژی‌ها و نقشه های زندگی خود را با تغییر نیازها تطبیق دهند و در نتیجه یک محیط زندگی ساختاریافته و منظم را برای مدت طولانی حفظ کنند.
بررسی‌ها و بحث‌های منظم در مورد چگونگی عملکرد خانواده با استراتی ها و نقشه های خانوادگی خود می‌تونه به همه کمک کنه تا پاسخگو باشند و در حفظ فضای خود مشارکت کنند.
مزایا:
- نظم ، مرتب بودن ، زیبایی، کارامدی و هماهنگی در خونه بیشتر میشه،
- فرهنگ نظافت و مسئولیت‌پذیری تقویت میشه،
- استرس کاهش پیدا می کنه و یک سبک زندگی آرام در خونه جاری میشه،
- روابط خانوادگی از طریق همکاری برای ایجاد یک خانه دلپذیر و منظم بهبود پیدا می کنه،
- وقت کمتری برای پیدا کردن وسایل تلف میشه.
- چون همه در تمیز نگه داشتن خونه مشارکت می‌کنیم روابط خانوادگی‌مون بهتر میشه.
- تمرکز و بهره‌وری‌مون افزایش پیدا می‌کنه.
- وقت بیشتری برای کارهای مهم‌تر (مثل گذروندن وقت با خانواده) پیدا می‌کنیم.
- خواب بهتری خواهیم داشت.
نتیجه‌گیری:
با پیاده‌سازی گام‌های 5s، خانواده‌ها می‌تونند فضایی مناسب برای پیوند خانوادگی و یک سبک زندگی بدون استرس ایجاد کنند.
5s یه روش ساده و کاربردیه که می‌تونه زندگی روزمره ما رو خیلی بهتر کنه. با کمی تلاش و پشتکار، می‌تونیم این عادت‌های خوب رو در خودمون و خانواده‌مون نهادینه کنیم و از یه خونه مرتب و آرامش‌بخش لذت ببریم.اما یادمون باشه این کارها را هیچ وقت با تنبیه و تحکم و عصبانیت نباید انجام بدیم.
5s فقط برای مرتب کردن خونه نیست، بلکه یه روش زندگیه که می‌تونیم تو همه‌ی جنبه‌های زندگی‌مون ازش استفاده کنیم. با کمی دقت و تلاش، می‌تونیم دنیای دیجیتال‌مون رو هم ، مرتب و منظم کنیم و از مزایای اون بهره‌مند بشیم.
